De informatieronde is voorbij. Informateur Dion Markink heeft zijn aanbevelingen ingediend, en de formele coalitieonderhandelingen in West Betuwe zijn in gang gezet.[1] Ergens in een vergaderzaal worden op dit moment de teksten geschreven die voor de komende vier jaar het lokale beleid bepalen. Over wegen. Over wonen. Over sport en cultuur.

En — als het aan ons ligt — over pesticiden.

Dit is geen dreigement. Het is een constatering: coalitieakkoorden worden maar eens in de vier jaar geschreven. Wie nu niet spreekt, wacht vier jaar op de volgende kans. En die vier jaar tellen mee — in liters gespoten middel, in blootstellingsuren, in de gezondheid van kinderen die opgroeien langs de boomgaarden en bollenvelden van West Betuwe.

Wat de verkiezingen ons leerden

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart ondervroegen we alle tien deelnemende partijen via de Stemwijzer van Betuwe Gif Vrij. De uitkomsten waren ontnuchterend, maar niet hopeloos. Een handvol partijen toonde zich bereid om concrete maatregelen te steunen: spuitvrije bufferzones rondom woonkernen, verplichte notificatie aan omwonenden, en stimulering van biologische teelt. Andere partijen zwegen, ontweek, of formuleerden antwoorden die verder geen verplichtingen inhielden.

Nu die partijen aan de onderhandelingstafel zitten, is dit het moment om ze te herinneren aan wat ze zeiden. Verkiezingsbeloften zijn geen contracten, maar ze zijn ook geen wegwerpverpakking. Wie zich vóór de verkiezingen uitsprak voor gezonder pesticidebeleid, heeft nu de kans — en de verantwoordelijkheid — om dat in het akkoord te verankeren.

Drie concrete eisen voor het coalitieakkoord

We vragen geen revolutie. We vragen uitvoerbare, juridisch houdbare maatregelen die gemeenten al lang bevoegd zijn te nemen.[2] Drie punten die elk realistisch zijn en direct verschil maken:

1. Spuitvrije zones van minimaal 50 meter rondom woonkernen, scholen en speelplaatsen. Dit is geen utopie — het is een minimumstandaard. Onderzoek van het RIVM toont aan dat drift van bestrijdingsmiddelen bij wind significant verspreid wordt over een straal van tientallen meters.[3] Kinderen die spelen in een basisschooltuin op 30 meter van een besproeid perceel, ademen mee. Dat hoeft niet. Een bufferzone van 50 meter is een eerste, haalbare stap.

2. Een stimuleringsregeling voor biologische teelt. De biologische fruitteelt groeit in Nederland gestaag — maar telers die willen omschakelen, staan er vaak alleen voor. Een gemeentelijk omschakelingsfonds, al is het bescheiden van omvang, stuurt een helder signaal: West Betuwe staat achter de boer die de transitie wil maken. Dat is geen aanval op de sector; het is een investering in de toekomst ervan.

3. Een meetprogramma voor pesticiden in water en bodem, met openbare rapportage. We weten verrassend weinig over wat er precies wordt gespoten in West Betuwe, en in welke concentraties die middelen in het oppervlaktewater belanden. Transparantie is de basis van beleid. Wie niet meet, kan niet sturen.

Andere gemeenten doen het al

West Betuwe hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Gemeente Westerveld in Drenthe stelde al een lelievrije zone in rondom woonkernen — een beslissing die aanvankelijk weerstand opriep vanuit de sector, maar juridisch standhield en inmiddels als voorbeeld wordt aangehaald.[4] Alphen-Chaam in Noord-Brabant werkt actief aan een lokale stimuleringsregeling voor biologische teelt, in samenwerking met regionale natuurorganisaties. Teylingen in Zuid-Holland publiceerde een openbaar register van gespoten percelen binnen de gemeentegrenzen.

Dit zijn geen grote, rijke gemeenten met een overvloed aan ambtenaren en budget. Dit zijn gemeenten die dezelfde afwegingen moeten maken als West Betuwe — en die desondanks kozen voor stappen vooruit. Dat kan West Betuwe ook.

Het argument «wij zijn een landbouwgemeente» is geen verklaring voor passiviteit. Het is juist een reden om het voortouw te nemen: niemand kent de spanning tussen teeltbelang en leefomgeving beter dan wij. En niemand kan die spanning beter omzetten in werkend beleid dan een gemeenteraad die zijn eigen streek kent.

Wat u nu kunt doen

De onderhandelingen zijn niet publiek. Raadsleden die niet aan tafel zitten, hebben beperkte invloed op wat er wordt opgeschreven. Maar inwoners hebben altijd invloed — als ze van zich laten horen.

Stuur deze week een bericht aan uw gemeenteraadslid. Niet boos, niet aanvallend, maar helder: u wilt dat pesticidebeleid in het coalitieakkoord staat. Vraag hen wat zij doen om dat te bereiken. Vraag om een terugkoppeling. Houd ze verantwoordelijk — dat is precies waarvoor ze zijn gekozen.

De contactgegevens van alle West Betuwse raadsleden staan op de gemeentelijke website. Het kost vijf minuten. De impact reikt vier jaar vooruit.

Het akkoord wordt op dit moment geschreven. De inkt is nog niet droog. Wie nu zwijgt, heeft straks vier jaar het gevolg.