Wat zegt de wetenschap?

De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) analyseerde ruim 100.000 voedselmonsters uit EU-landen. In 2022 bevatte 96% van alle monsters residuen onder de wettelijke grenswaarden, maar in meerdere producten werden residuen van meerdere middelen tegelijk aangetroffen (cocktaileffect). EFSA waarschuwt voor de cumulatieve gezondheidsrisico's van gelijktijdige blootstelling aan meerdere pesticiden.

Het RIVM concludeert dat omwonenden van landbouwpercelen aantoonbaar worden blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen via lucht, bodem en water. Kinderen en zwangere vrouwen lopen een verhoogd risico. Het rapport onderbouwt de noodzaak van bufferzones en aanvullende beschermingsmaatregelen voor kwetsbare groepen.

De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat jaarlijks 385 miljoen mensen acuut worden vergiftigd door pesticiden. Chronische blootstelling aan zelfs lage doses wordt gelinkt aan kanker, neurologische aandoeningen, hormoonverstoring en ontwikkelingsschade bij kinderen. WHO pleit voor een wereldwijde versnelde afbouw van gevaarlijke pesticiden.

Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat Nederland internationaal gezien extreem hoge pesticidenbelasting van oppervlaktewater kent. De biodiversiteit in agrarische gebieden staat zwaar onder druk, mede als gevolg van bestrijdingsmiddelen. Het rapport signaleert dat het beleid onvoldoende effectief is om de trend te keren.

De Europese Commissie presenteerde haar ambitieuze strategie om het pesticidengebruik in de EU met 50% te verminderen vóór 2030 en het gebruik van de meest gevaarlijke middelen met 50% terug te brengen. Dit beleid is mede gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk bewijs over de schadelijke effecten van pesticiden op volksgezondheid en ecosystemen.

De Gezondheidsraad concludeert dat omwonenden van landbouwpercelen gezondheidsrisico's lopen door blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Het advies beveelt een spuitvrije bufferzone van minimaal 50 meter aan langs woningen en gevoelige bestemmingen, en roept de overheid op tot aanvullende beschermingsmaatregelen. Dit is het meest invloedrijke Nederlandse rapport over dit onderwerp.

De interactieve RIVM-atlas brengt het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de Nederlandse landbouw in kaart per gemeente, teelt en middel. De data laat zien dat fruitteeltgebieden zoals de Betuwe tot de zwaarst bespoten regio's van Nederland behoren. De atlas is een essentieel hulpmiddel voor beleidsmakers en burgers om inzicht te krijgen in lokale blootstelling.

Deze baanbrekende studie van de Krefeld Entomologische Verenigigung, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE, toonde aan dat de totale biomassa van vliegende insecten in beschermde natuurgebieden in Duitsland in 27 jaar tijd met meer dan 75% is afgenomen. Intensieve landbouw en pesticidengebruik worden als voornaamste oorzaken aangemerkt. De studie leidde wereldwijd tot politieke aandacht voor insectensterfte.

Wageningen University publiceerde meerdere studies over de effecten van neonicotinoïde pesticiden op bijen, hommels en andere bestuivers. De onderzoeken tonen aan dat zelfs sub-letale doses het navigatievermogen, de reproductie en het immuunsysteem van bijen aantasten. Mede op basis van dit onderzoek heeft de EU neonicotinoïden voor gebruik buitenshuis verboden.

Gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Science, analyseert deze studie van professor Dave Goulson (University of Sussex) de gecombineerde stressfactoren die leiden tot de achteruitgang van bijen wereldwijd. Pesticiden — met name neonicotinoïden — worden geïdentificeerd als een van de drie hoofdfactoren naast parasitaire aandoeningen en bloemarmoede. De studie is meer dan 2.000 keer geciteerd in wetenschappelijke literatuur.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de WHO, classificeerde glyfosaat — het meest gebruikte herbicide ter wereld en hoofdbestanddeel van Roundup — als "waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen" (Groep 2A). De classificatie is gebaseerd op epidemiologisch onderzoek dat een verband aantoont met non-Hodgkin lymfoom. Glyfosaat wordt ook in de Betuwe bij fruitteelt gebruikt.

In dit eerdere advies concludeert de Gezondheidsraad dat er aanwijzingen zijn voor gezondheidsschade bij mensen die in de buurt van intensief bespoten landbouwpercelen wonen. Het rapport luidde de alarmbel over lacunes in de risicobeoordelingsmethoden voor omwonenden en leidde tot vervolgonderzoek dat in 2019 resulteerde in concrete bufferzone-aanbevelingen.

Pesticide Action Network Europe brengt wetenschappelijk bewijs samen over de gezondheidskosten van pesticidenblootstelling in Europa. De publicatie koppelt epidemiologische data aan economische kosten van gezondheidszorg, arbeidsongeschiktheid en productiviteitsverlies als gevolg van pesticide-gerelateerde ziektes. PAN Europe pleit voor een strikte toepassing van het voorzorgsbeginsel bij de toelating van gewasbeschermingsmiddelen.